İçeriğe geç
Op. Dr. Hakkı YıldırımOrtopedi ve Travmatoloji (ana sayfa)

Tedavi yöntemleri4 dakikalık okuma

Ameliyatsız ortopedik tedavi: hangi yöntemin kanıtı var?

Egzersiz, kilo yönetimi, ilaçlar ve enjeksiyonlar ameliyatsız ortopedik tedavinin temel parçalarıdır; ancak her yöntemin kanıt düzeyi aynı değildir. Bu yazıda kılavuzların neyi önerdiğini, kortizon, hyaluronik asit ve PRP enjeksiyonları hakkında bilinenleri ve NICE'ın önermediği yöntemleri özetliyoruz.

Hazırlayan: Editör ekibi · Tıbbi inceleme: Op. Dr. Hakkı Yıldırım

Bu sayfada · 7 başlık
Dize enjeksiyon uygulayan eldivenli sağlık çalışanı (temsili görsel)
Temsili görsel, yapay zekâ ile üretilmiştir.

Ortopedik sorunların önemli bir kısmında ilk seçenek ameliyatsız tedavidir. Ancak "ameliyatsız tedavi" tek bir yöntem değildir; egzersizden ilaca, atelden enjeksiyona kadar birçok seçeneği kapsar ve bunların bilimsel kanıt düzeyleri birbirinden farklıdır. Bu yazıda özellikle İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzlarını hazırlayan NICE'ın kireçlenme ile bel ağrısı ve siyatik kılavuzlarını temel aldık.

Egzersiz ve fizyoterapi

Fizyoterapi; yaralanma, hastalık veya ameliyat sonrasında ortaya çıkan ağrı ve hareket sorunlarını egzersiz, elle tedavi (manuel terapi) ve eğitimle ele alır. Hastaya genellikle evde sürdüreceği egzersizler verilir.

NICE'a göre kireçlenmede temel tedavi, kişiye göre düzenlenmiş terapötik egzersiz ve gerekiyorsa kilo yönetimidir. Egzersize başlarken ağrı geçici olarak artabilir; düzenli devam etmek uzun vadede yarar sağlar. Bel ağrısında da normal aktivitelere devam etmek önerilir; grup egzersiz programları düşünülebilir, manuel terapi ise yalnızca egzersizi de içeren bir tedavi paketinin parçası olarak önerilir.

Kanıtı dürüstçe söylemek gerekirse: 2024 tarihli bir Cochrane derlemesine göre egzersizin diz kireçlenmesinde kısa vadede ağrıyı, işlevi ve yaşam kalitesini iyileştirmesi olasıdır; ancak ortalama etkiler hastanın fark edebileceği düzeyin altında kalabilir ve kanıtın güvenilirliği düşük ile orta düzeydedir. Yine de egzersiz, kılavuzların önerdiği temel tedavidir.

Egzersiz diğer bölgelerde de tedavinin merkezindedir. Örneğin rotator manşet yırtığında ameliyatsız tedavi hastaların yaklaşık %80-85'inde ağrı ve işlevi iyileştirir; omuz sıkışma sendromunda önce germe, ardından güçlendirme ve duruş egzersizleri önerilir.

Genel sağlık için Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi, yetişkinlere haftada en az 150 dakika orta şiddette dayanıklılık egzersizi ve haftada 2 gün büyük kas gruplarını çalıştıran kuvvet egzersizi önerir.

Kilo yönetimi

Fazla kilolu kireçlenme hastalarında her miktar kilo kaybı yararlıdır. NICE'a göre vücut ağırlığının %10'unu vermek, %5'ini vermekten daha fazla yarar sağlar.

Aktivite düzenlemesi ve yardımcı araçlar

Ağrıyı artıran aktiviteleri düzenlemek, gerekirse baston kullanmak ve diz kireçlenmesinde yük boşaltıcı dizlik gibi destekler yardımcı olabilir. Buna karşılık NICE, kireçlenmede tabanlık, dizlik ve bandın rutin kullanılmasını önermez; bunlar eklemde dengesizlik veya anormal yüklenme gibi özel durumlarda düşünülür. El bileğinde ise karpal tünel sendromu ve de Quervain tenosinoviti gibi sorunlarda atel tedavinin bir parçasıdır.

İlaçlar

Kireçlenmede

İlaçlar egzersizi destekleyecek şekilde, en düşük etkili dozda ve en kısa süre kullanılmalıdır. Diz kireçlenmesinde önce cilde sürülen (jel veya krem) anti-inflamatuar ilaçlar önerilir. Bunlar yetersiz kalırsa mide koruyucuyla birlikte ağızdan anti-inflamatuar ilaçlar düşünülür; bu ilaçların mide, böbrek, karaciğer ve kalp-damar sistemi üzerindeki riskleri göz önünde bulundurulur.

NICE, kireçlenmede parasetamolün ve zayıf opioidlerin rutin kullanılmasını önermez; glukozamin ve güçlü opioidler de önerilmez. Glukozamin ve kondroitinin kireçlenmeyi yavaşlattığına dair kanıt yoktur.

Bel ağrısı ve siyatikte

Bel ağrısında ağızdan anti-inflamatuar ilaçlar düşünülebilir; parasetamol tek başına önerilmez. Kronik bel ağrısında opioidler, bel ağrısı için antidepresanlar ve gabapentinoidler önerilmez. Siyatikte gabapentinoidler, diğer sara (epilepsi) ilaçları, ağızdan kortizon ve benzodiazepinler önerilmez; anti-inflamatuar ilaçların siyatikteki faydası ise sınırlıdır.

Kullandığınız ilaçlara doktorunuza danışmadan başlamayın ve onları kendi başınıza bırakmayın.

Enjeksiyonlar: neyin kanıtı var?

Kortizon (kortikosteroid)

Kortizon enjeksiyonu genellikle lokal anestezikle birlikte yapılır. Etkisi birkaç günde başlar; ilk 1-2 gün ağrı artabilir ve rahatlama birkaç hafta sürebilir. NICE'a göre kireçlenmede yalnızca kısa süreli (2-10 hafta) rahatlama sağlar; altta yatan hastalığı tedavi etmez. Resmi bir sınır olmasa da hekimler pratikte yılda 3-4 enjeksiyonla sınırlar.

Kortizon kıkırdak hücrelerine zarar verip kireçlenmeyi hızlandırabilir. Tendon iltihabında (özellikle biseps, diz kapağı ve Aşil tendonu) tendon kopması riski nedeniyle genellikle önerilmez. Diyabeti olanlarda kan şekerini geçici olarak yükseltir. Aynı ekleme protez planlanıyorsa, enjeksiyondan sonra en az 3 ay beklenmesi önerilir.

Hyaluronik asit

Hyaluronik asit enjeksiyonları ürüne göre birkaç hafta içinde 1-5 kez uygulanır. En güncel araştırmalar ağrı ve işlevde belirgin bir iyileşme göstermemiştir; kıkırdağı yeniden oluşturduğu da gösterilmemiştir. NICE, kireçlenmede hyaluronik asit enjeksiyonunu önermez. Omuz kireçlenmesinde de bu tür enjeksiyonlar önerilmez.

PRP (trombositten zengin plazma)

PRP, kişinin kendi kanından santrifüjle hazırlanan, trombositten zengin bir plazmadır. Diz kireçlenmesinde kanıt sınırlı ve tartışmalıdır. NICE, ciddi bir güvenlik sorunu olmadığını ancak etkinlik kanıtının kalitesinin sınırlı olduğunu belirtir ve PRP'nin yalnızca özel klinik yönetişim, onam ve denetim ya da araştırma düzenlemeleriyle uygulanmasını önerir. British Orthopaedic Association'a göre kireçlenmede rutin kullanım için yeterli kanıt yoktur ve yeni kıkırdak oluşturduğuna dair kanıt bulunmamaktadır. Kas, bağ ve tendon yaralanmalarını inceleyen bir Cochrane derlemesi de kullanımını destekleyecek yeterli kanıt bulamamıştır. Rotator manşet ve ön çapraz bağ ameliyatlarına PRP eklenmesinin az ya da hiç faydası olmadığı, kırıklarda ise anlamlı bir fayda göstermediği bildirilmiştir.

"Kök hücre" ürünleri

British Orthopaedic Association'a göre hastalara sunulan bu ürünlerin çoğunda gerçek kök hücre çok az ya da hiç yoktur ve "kök hücre" ifadesi yanıltıcı olabilir. Yapısal iyileşme sağladıklarına dair kanıt yoktur ve nadiren ciddi enfeksiyon bildirilmiştir. Bu ürünler kanıtlanmış bir tedavi değildir.

Omurgaya epidural enjeksiyon

Akut ve şiddetli siyatikte omurga kanalına (epidural aralığa) lokal anestezik ve kortizon enjeksiyonu düşünülebilir. Buna karşılık bacağa yayılmayan bel ağrısında omurgaya enjeksiyon önerilmez. Bel kanalı darlığına bağlı, yürürken bacaklarda ortaya çıkan ağrıda da NICE epidural enjeksiyonu önermez.

Diz için enjeksiyon seçeneklerinin ayrıntıları eklem içi enjeksiyonlar sayfasında yer alıyor.

NICE'ın önermedikleri

Kireçlenmede:

  • Akupunktur ve kuru iğneleme
  • TENS, ultrason, interferansiyel akım, lazer, kısa dalga ve nöromüsküler elektrik uyarımı
  • Glukozamin ve güçlü opioidler
  • Hyaluronik asit enjeksiyonu
  • Artroskopik eklem yıkama ve temizleme

Bel ağrısı ve siyatikte:

  • Korse, bel kemeri ve ayak ortezleri
  • Traksiyon ve akupunktur
  • Ultrason, TENS, PENS ve interferansiyel tedavi
  • Bacağa yayılmayan bel ağrısında omurgaya enjeksiyon

Ameliyatsız tedavi ne zaman yetersiz kalır?

Ameliyatsız tedavi düzenli uygulandığı halde ağrı, sertlik ve işlev kaybı günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa cerrahi seçenekler konuşulabilir. Örneğin kireçlenmede protez için sevk, egzersiz, kilo verme ve ağrı kesici gibi yöntemler yetersiz kaldığında ya da uygun olmadığında düşünülür; karar puanlama ölçeklerine göre değil, kişisel değerlendirmeyle verilir. Seçenekler için diz kireçlenmesi ve kalça kireçlenmesi sayfalarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

PRP kıkırdağı yeniler mi?

Bu yönde bir kanıt yoktur. British Orthopaedic Association, PRP'nin yeni kıkırdak oluşturduğuna dair kanıt olmadığını ve kireçlenmede rutin kullanım için kanıtın yetersiz olduğunu belirtir. NICE de diz kireçlenmesinde PRP'yi yalnızca özel düzenlemelerle uygulanabilecek, kanıtı sınırlı bir yöntem olarak değerlendirir.

Diz için hyaluronik asit iğnesi işe yarar mı?

Bazı hastalar rahatlama bildirse de en güncel araştırmalar ağrı ve işlevde belirgin bir iyileşme göstermemiştir. NICE, kireçlenmede hyaluronik asit enjeksiyonunu önermez.

Kortizon iğnesi zararlı mı?

Kortizon enjeksiyonu uygun durumlarda kısa süreli rahatlama sağlayabilir, ancak altta yatan hastalığı tedavi etmez. Kıkırdak hücrelerine zarar verebilir; hekimler pratikte yılda 3-4 enjeksiyonla sınırlar. Bazı tendon sorunlarında kopma riski nedeniyle genellikle önerilmez.

Glukozamin kullanmalı mıyım?

NICE kireçlenmede glukozamin önermez. Glukozamin ve kondroitinin kireçlenmeyi yavaşlattığına dair kanıt yoktur.

İlgili tedavi sayfaları

Kaynaklar

17 kaynağı göster
  1. Physiotherapy (yeni sekmede açılır) (NHS)
  2. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226) (yeni sekmede açılır) (NICE)
  3. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59) (yeni sekmede açılır) (NICE)
  4. Is exercise an effective therapy to treat knee osteoarthritis? (yeni sekmede açılır) (Cochrane)
  5. Rotator Cuff Tears (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  6. Shoulder Impingement/Rotator Cuff Tendinitis (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  7. Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi (2. basım) (yeni sekmede açılır) (T.C. Sağlık Bakanlığı)
  8. Arthritis of the Knee (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  9. Carpal tunnel syndrome (yeni sekmede açılır) (NHS)
  10. De Quervain's Tenosynovitis (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  11. Cortisone Shot (Steroid Injection) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  12. Viscosupplementation Treatment for Knee Arthritis (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  13. Arthritis of the Shoulder (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  14. Platelet-Rich Plasma (PRP) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  15. Platelet-rich plasma injections for knee osteoarthritis (HTG497), Recommendations (yeni sekmede açılır) (NICE)
  16. Injectable Orthobiologic Treatments for Osteoarthritis (yeni sekmede açılır) (British Orthopaedic Association)
  17. Platelet-rich therapies for musculoskeletal soft tissue injuries (yeni sekmede açılır) (Cochrane)

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra birlikte karar verilir.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Tıbbi içerik Op. Dr. Hakkı Yıldırım tarafından incelendi: 20 Ekim 2026. Son güncelleme: 20 Ekim 2026.

İlgili yazılar

Muayene ve randevu

Güncel muayene günleri ve randevu bilgisi için lütfen telefonla ulaşın.