Diz · Hastalık / sorun
Diz kireçlenmesi (osteoartrit)
Diz kireçlenmesi, eklem kıkırdağının zamanla aşınmasıyla gelişen ve en sık 50 yaş ve üzerinde görülen bir eklem hastalığıdır. Tanı çoğu zaman muayeneyle konur. Temel tedavi egzersiz ve gerekiyorsa kilo vermektir; ileri evrede osteotomi veya diz protezi seçenekleri değerlendirilir.
Tıbbi inceleme: 9 Kasım 2026Editör: Op. Dr. Hakkı Yıldırım
- Sık belirtiler
- Ağrı, sertlik, şişlik, çıtırtı
- Tanı
- Çoğu zaman muayeneyle; gerekirse röntgen
- Temel tedavi
- Egzersiz, gerekiyorsa kilo verme
- İleri evre
- Osteotomi, kısmi veya total diz protezi
Bu sayfada · 9 başlık
Kireçlenme nedir, kimlerde görülür
Kireçlenme (osteoartrit), kemiklerin uçlarını kaplayan eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve yüzeyinin pürüzlenmesiyle gelişen bir eklem hastalığıdır. Halk arasında "eklemde sıvı bitmesi" ya da "kıkırdak erimesi" gibi adlarla da anılır. Kıkırdak hasar gördüğünde kendi kendine iyi iyileşmez.
Diz kireçlenmesi en sık 50 yaş ve üzerinde görülür. Riski artıran başlıca etkenler şunlardır:
- İleri yaş
- Fazla kilo
- Önceki diz yaralanması veya ameliyatı
- Ailede kireçlenme öyküsü
- Kadın cinsiyet
Kireçlenme dizin tüm bölmelerini etkileyebileceği gibi yalnızca bir bölmesiyle (örneğin iç bölme) sınırlı kalabilir. Hasarın yaygınlığı, ileride düşünülebilecek cerrahi seçenekleri doğrudan etkiler.
Belirtiler
Belirtiler genellikle yavaş başlar.
- Dizde ağrı, şişlik ve sertlik
- Sabah kalkınca veya bir süre oturduktan sonra belirginleşen sertlik; sabah sertliği genellikle 30 dakikadan kısa sürer
- Hareket ederken çıtırtı (krepitasyon)
- Takılma veya kilitlenme hissi
- Dizde güçsüzlük veya boşalma
- Hava değişimlerinde ağrının arttığını hissetme
Tanı
NICE kılavuzuna göre 45 yaş ve üzerinde, aktiviteyle artan eklem ağrısı olan ve sabah sertliği hiç olmayan ya da 30 dakikayı geçmeyen kişilerde tanı görüntülemesiz, muayeneyle konabilir. Muayenede şişlik, ısı artışı, hassasiyet, hareket açıklığı, dizin dengesi, çıtırtı ve yürüyüş değerlendirilir.
Röntgen, eklem aralığındaki daralmayı ve kemik çıkıntılarını (osteofit) gösterir. MR ve BT yalnızca bazı durumlarda gerekir. Kan testleri, romatoid artrit gibi diğer eklem hastalıklarını ayırt etmek için istenebilir. Takip sırasında düzenli aralıklarla görüntüleme yapılması rutin olarak önerilmez.
Hangi durumlarda ek tetkik gerekir
Yakın zamanda geçirilmiş bir yaralanma, uzun süren sabah sertliği, belirtilerin hızla kötüleşmesi, sıcak ve şiş bir eklem ya da enfeksiyon veya tümör şüphesi gibi tipik olmayan özellikler varsa, başka nedenleri dışlamak için görüntüleme ve ek tetkikler istenir.
Ameliyatsız tedavi
Kılavuzlara göre temel tedavi; bilgilendirme, kişiye göre düzenlenmiş egzersiz ve gerekiyorsa kilo yönetimidir. Diğer yöntemler bu temeli destekler.
-
Rehabilitasyon
Terapötik egzersiz
Kişiye göre düzenlenen bir egzersiz programıdır; fizyoterapist eşliğinde başlanıp genellikle ev egzersizleriyle sürdürülür. Araştırmalara göre egzersiz kısa vadede ağrı ve işlevde muhtemelen düzelme sağlar; ancak ortalama etki sınırlı kalabilir.
- Hangi durumlarda?
- Tüm evrelerde, tedavinin temeli olarak.
- Bilinmesi gerekenler
- Başlangıçta ağrı geçici olarak artabilir. Yarar, düzenli ve uzun süreli devam etmeye bağlıdır.
-
Ameliyatsız tedavi
Kilo yönetimi
Fazla kilolu kişilerde her miktar kilo kaybı yararlıdır. Vücut ağırlığının %10'unu vermek, %5'ini vermekten daha fazla yarar sağlar.
- Hangi durumlarda?
- Fazla kilo varsa, egzersizle birlikte.
- Bilinmesi gerekenler
- Egzersiz programıyla birlikte planlanır; tek başına diğer tedavilerin yerini tutmaz.
-
Ameliyatsız tedavi
Aktivite düzenleme ve yardımcı araçlar
Yüksek etkili aktiviteler yerine düşük etkili aktivitelere geçmek ve gerektiğinde baston kullanmak yakınmaları azaltabilir. Belirli durumlarda yük boşaltıcı dizlik düşünülebilir.
- Hangi durumlarda?
- Ağrının yürümeyi ve günlük işleri zorlaştırdığı durumlarda.
- Bilinmesi gerekenler
- Tabanlık, dizlik ve bant rutin önerilmez; dengesizlik gibi özel durumlarda düşünülür. Kama tabanlıklar önerilmez.
-
Ameliyatsız tedavi
İlaç tedavisi
Önce cilde sürülen (topikal) anti-inflamatuar jel veya kremler önerilir. Yetersiz kalırsa mide koruyucuyla birlikte ağızdan anti-inflamatuar ilaç düşünülebilir. İlaçlar egzersizi desteklemek için, en düşük etkili dozda ve en kısa süreyle kullanılır.
- Hangi durumlarda?
- Ağrının egzersize ve günlük yaşama engel olduğu dönemlerde.
- Bilinmesi gerekenler
- Ağızdan alınan anti-inflamatuarlarda mide, böbrek, karaciğer ve kalp-damar riskleri gözetilir. Parasetamol ve opioidler rutin önerilmez; glukozamin önerilmez.
-
Enjeksiyon tedavisi
Kortizon enjeksiyonu
Eklem içine yapılan kortizon (kortikosteroid) enjeksiyonu kısa süreli rahatlama sağlayabilir; NICE'a göre bu etki yaklaşık 2-10 hafta sürer.
- Hangi durumlarda?
- Ağrının belirgin arttığı dönemlerde, diğer tedavilere ek olarak.
- Bilinmesi gerekenler
- Altta yatan hastalığı tedavi etmez. Kıkırdak hücrelerine zarar verebileceği için sayısı sınırlı tutulur. Protez planlanıyorsa enjeksiyondan sonra en az 3 ay beklenmesi önerilir.
-
Enjeksiyon tedavisi
Hyaluronik asit ve PRP
Hyaluronik asit (viskosuplementasyon) ve trombositten zengin plazma (PRP), diz kireçlenmesinde uygulanan enjeksiyonlardır.
- Hangi durumlarda?
- Kılavuzlarca rutin tedavi olarak önerilmez. NICE, PRP'nin yalnızca özel onam, denetim ve araştırma düzenlemeleriyle uygulanmasını önerir.
- Bilinmesi gerekenler
- Hyaluronik asidin kanıtı yetersizdir ve NICE tarafından önerilmez. PRP'nin kanıtı sınırlı ve tartışmalıdır. İkisinin de kıkırdağı yeniden oluşturduğu gösterilmemiştir.
Günlük yaşam önerileri
Aşağıdaki öneriler, kireçlenmiş dizle günlük yaşamı kolaylaştırmaya yöneliktir. Programınız muayene bulgularına göre kişisel olarak düzenlenir.
Önerilir
- Egzersiz programınızı düzenli sürdürün; başlangıçta ağrının biraz artabileceğini bilin.
- Fazla kilonuz varsa kilo vermeyi hedefleyin; az miktarda kilo kaybı da yararlıdır.
- Haftaya yayılmış düzenli fiziksel aktivite planlayın; Sağlık Bakanlığı yetişkinlere haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite önerir.
- Yürümeyi zorlaştıran ağrıda baston kullanmayı düşünün.
Kaçınılmalı
- Ağrıdan çekindiğiniz için tamamen hareketsiz kalmak
- Ağrı kesicileri uzun süre ve hekiminizle konuşmadan kullanmak
- Glukozamin gibi takviyelerden veya "kıkırdak yeniler" diye sunulan enjeksiyonlardan kireçlenmeyi durdurmasını beklemek
- Akupunktur, TENS, ultrason veya lazer gibi yöntemleri temel tedavinin yerine koymak; NICE bu yöntemleri kireçlenmede önermez
Cerrahi seçenekler
Ameliyatsız tedaviye rağmen ağrı, sertlik ve işlev kaybı günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa cerrahi seçenekler konuşulur. Karar sayısal skorlara göre değil, yakınmalarınız ve muayene bulgularınızla birlikte verilir.
-
Açık cerrahi
Osteotomi
Kaval veya uyluk kemiği kesilip yeniden hizalanarak yük, dizin hasarlı tarafından sağlam tarafına aktarılır.
- Hangi durumlarda?
- Kireçlenmenin dizin tek tarafıyla sınırlı olduğu erken evrede.
- Bilinmesi gerekenler
- Kireçlenmenin dizin geneline yayıldığı ileri evrede uygun değildir.
-
Artroplasti (eklem protezi)
Kısmi (unikompartmantal) diz protezi
Yalnızca hasarlı bölmenin eklem yüzeyleri protezle değiştirilir.
- Hangi durumlarda?
- Hasar dizin tek bölmesiyle sınırlıysa. Yalnızca iç bölme etkilenmişse kısmi ve total protez seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.
- Bilinmesi gerekenler
- Kireçlenme birden fazla bölmeye yayılmışsa uygun değildir.
-
Artroplasti (eklem protezi)
Total diz protezi
Uyluk ve kaval kemiğinin aşınmış yüzeyleri metal parçalarla değiştirilir, aralarına tıbbi plastikten bir ara parça yerleştirilir.
- Hangi durumlarda?
- İleri kireçlenmede, ameliyatsız yöntemler yetersiz kaldığında. Yaş, kilo veya sigara tek başına ameliyata engel değildir; ancak riskleri değiştirdiği için birlikte konuşulur.
- Bilinmesi gerekenler
- Tam iyileşme birkaç ay veya daha uzun sürer; enfeksiyon, pıhtı, sertlik ve süregen ağrı gibi riskleri vardır.
Sık sorulan sorular
Röntgen çektirmeden kireçlenme tanısı konabilir mi?
Evet. Tipik belirtileri olan 45 yaş ve üzeri kişilerde tanı muayeneyle konabilir ve görüntüleme rutin olarak gerekmez. Tipik olmayan özellikler varsa röntgen veya başka tetkikler istenir.
Kireçlenme ilaçla veya iğneyle geri döner mi?
Glukozamin ve kondroitinin kireçlenmeyi yavaşlattığına dair kanıt yoktur. Hyaluronik asidin ve PRP'nin kıkırdağı yeniden oluşturduğu gösterilmemiştir; "kök hücre" olarak sunulan ürünler de kanıtlanmamıştır. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak ve işlevi korumaktır.
Protez için belirli bir yaş var mı?
Belirli bir yaş veya kilo sınırı yoktur; karar ağrının ve günlük yaşamdaki kısıtlılığın derecesine göre verilir. Total diz protezi olan hastaların çoğu 50-80 yaş arasındadır.
İlgili konular
- Diz · Tedavi yöntemiDiz protezi (artroplasti)Diz protezi (artroplasti), ileri kireçlenmede aşınmış eklem yüzeylerinin metal ve plastik parçalarla değiştirilmesidir. Hasar tek bölmeyle sınırlıysa kısmi, yaygınsa total protez düşünülür. Karar; ağrı, günlük yaşamdaki kısıtlılık ve ameliyatsız tedavilere yanıt birlikte değerlendirilerek verilir.
- Diz · Tedavi yöntemiEklem içi enjeksiyonlar: kortizon, hyaluronik asit ve PRPDiz ağrısında eklem içine kortizon, hyaluronik asit veya PRP enjeksiyonu uygulanabilir. Bu yöntemlerin kanıt düzeyi birbirinden çok farklıdır: kortizon kısa süreli rahatlama sağlayabilir, hyaluronik asit kılavuzlarca önerilmez, PRP'nin kanıtı ise sınırlı ve tartışmalıdır.
- Diz · Tedavi yöntemiDiz artroskopisi (kapalı yöntem)Diz artroskopisi, birkaç milimetrelik kesilerden sokulan kamera ve ince aletlerle eklemin içinin görüldüğü ve onarıldığı kapalı bir cerrahi yöntemdir. Menisküs, bağ ve kıkırdak işlemlerinde kullanılır; kireçlenmenin kendisini tedavi etmez.
İlgili yazılar
- Ortopedik ameliyat sonrası rehabilitasyon: ilk haftalar ve uyarı belirtileriOrtopedik ameliyattan sonra iyileşmenin önemli bir kısmı rehabilitasyonla sağlanır. Bu yazıda diz ve kalça protezi, omuz ameliyatları ve ön çapraz bağ rekonstrüksiyonundan sonraki ilk haftalarda genel olarak neler beklendiğini ve hangi belirtilerde hemen başvurmanız gerektiğini bulabilirsiniz.
- Diz ağrısının olası nedenleri: belirtiler neyi düşündürür?Diz ağrısının nedeni; ağrının nasıl başladığına, hangi hareketlerle arttığına ve takılma, boşalma, şişlik gibi eşlik eden belirtilere göre farklı olabilir. Bu yazıda sık görülen nedenleri, belirtilerin neyi düşündürebileceğini ve hangi durumlarda acil başvurmanız gerektiğini bulabilirsiniz.
- Artroskopi ile artroplasti arasındaki farkArtroskopi, eklemin içine küçük kesilerden kamera ve ince aletlerle girilerek yapılan kapalı ameliyattır. Artroplasti ise hasarlı eklem yüzeylerinin protezle değiştirilmesidir. Bu yazıda iki yöntemin hangi sorunlarda düşünüldüğünü, iyileşme sürelerini ve risklerini karşılaştırıyoruz.
- Ameliyatsız ortopedik tedavi: hangi yöntemin kanıtı var?Egzersiz, kilo yönetimi, ilaçlar ve enjeksiyonlar ameliyatsız ortopedik tedavinin temel parçalarıdır; ancak her yöntemin kanıt düzeyi aynı değildir. Bu yazıda kılavuzların neyi önerdiğini, kortizon, hyaluronik asit ve PRP enjeksiyonları hakkında bilinenleri ve NICE'ın önermediği yöntemleri özetliyoruz.
Kaynaklar
15 kaynağı gösterKaynakları gizle
- Arthritis of the Knee (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226), Recommendations (yeni sekmede açılır) (NICE)
- Osteoarthritis (yeni sekmede açılır) (NHS)
- Osteoarthritis: Symptoms, Causes & Risk Factors (yeni sekmede açılır) (NIAMS / NIH)
- Articular Cartilage Restoration (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Is exercise an effective therapy to treat knee osteoarthritis? (yeni sekmede açılır) (Cochrane)
- Cortisone Shot (Steroid Injection) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Viscosupplementation Treatment for Knee Arthritis (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Platelet-Rich Plasma (PRP) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Platelet-rich plasma injections for knee osteoarthritis (HTG497), Recommendations (yeni sekmede açılır) (NICE)
- Injectable Orthobiologic Treatments for Osteoarthritis (yeni sekmede açılır) (British Orthopaedic Association)
- Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline (BMJ 2017;357:j1982) (yeni sekmede açılır) (BMJ (PMC kopyası))
- Total Knee Replacement (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Joint replacement (primary): hip, knee and shoulder (NG157), Recommendations (yeni sekmede açılır) (NICE)
- Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi (2. basım) (yeni sekmede açılır) (T.C. Sağlık Bakanlığı)
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra birlikte karar verilir.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Tıbbi içerik Op. Dr. Hakkı Yıldırım tarafından incelendi: 9 Kasım 2026. Son güncelleme: 17 Ekim 2026.
Diz kireçlenmesi (osteoartrit) hakkında sorunuz mu var?
Güncel muayene günleri ve randevu bilgisi için lütfen telefonla ulaşın.