Omurga · Hastalık / sorun
Bel fıtığı ve siyatik
Bel fıtığı (lomber disk hernisi), diskin iç kısmının dışarı taşarak bir sinir köküne baskı yapmasıdır ve siyatiğin en sık nedenidir. Hastaların çoğu ameliyatsız olarak haftalar ya da aylar içinde düzelir. İdrar veya dışkı kontrolünde bozulma ve eyer bölgesinde uyuşma acil durumdur.
Tıbbi inceleme: 9 Kasım 2026Editör: Op. Dr. Hakkı Yıldırım
- Sık belirtiler
- Kalçadan bacağa ve ayağa inen ağrı, uyuşma
- Tanı
- Nörolojik muayene; gerektiğinde MR
- Tedavi
- Aktif kalma, fizyoterapi; seçilmiş durumda cerrahi
- Acil belirti
- İdrar veya dışkı kaçırma, eyer bölgesinde uyuşma
Bu sayfada · 9 başlık
Bel fıtığı ve siyatik nedir?
Omurlar arasındaki diskler, dışta sağlam bir halka ve içte jöle kıvamında bir çekirdekten oluşur. Bel fıtığında (lomber disk hernisi) bu iç kısım dış halkayı aşarak yakınındaki sinir köküne baskı yapar. Fıtık, yıllar içinde aşınmayla yavaş yavaş veya bir yaralanmayla ani olarak gelişebilir.
Siyatik, bel bölgesinden başlayıp bacağın arkasından ayağa kadar uzanan siyatik sinirin tahriş olmasıdır. En sık nedeni bel fıtığıdır; dar kanal (spinal stenoz), omurların birbiri üzerinde kayması (spondilolistezis) ve yaralanmalar da siyatiğe yol açabilir.
Bel fıtığı olan birçok kişide hiç şikâyet yoktur. Bu nedenle MR'da görülen bir fıtığın şikâyetlerle uyumlu olup olmadığı muayeneyle birlikte değerlendirilir. İnsanların yaklaşık %60-80'i hayatının bir döneminde bel ağrısı yaşar; bunların bir kısmında neden bel fıtığıdır.
Belirtiler
Siyatikte bacak ağrısı genellikle bel ağrısından daha belirgindir.
- Kalçadan bacağın arkasına ve bazen ayağa inen keskin, yanıcı ağrı
- Bacakta veya ayakta uyuşma, karıncalanma ya da güçsüzlük
- Birkaç gün içinde azalabilen bel ağrısı
- Hareket, öksürük ve hapşırmayla artan ağrı
Kauda equina sendromu: acil belirtiler
Büyük bir fıtık, omuriliğin alt ucundaki sinir köklerini sıkıştırabilir. Kauda equina sendromu adı verilen bu durum disk hernilerinin yaklaşık %3'ünde görülür ve kalıcı sinir hasarını önlemek için çoğunlukla hemen ameliyat gerektiren bir acil durumdur. Belirtiler yavaş da gelişebilir. Aşağıdakilerden biri varsa gecikmeden 112'yi arayın veya acil servise başvurun. Acil servise kendiniz araç kullanarak gitmeyin; birinin sizi götürmesini sağlayın.
- İdrar yapamama veya idrarı tutamama
- Dışkı kontrolünde bozulma
- Genital bölge ile anüs arasında, kalçalarda, iç uyluklarda, bacakların arkasında veya ayaklarda şiddetli ya da artan uyuşma, karıncalanma veya yanma (eyer bölgesinde his kaybı)
- İki bacakta birden siyatik ağrısı
- İki bacakta artan güçsüzlük veya uyuşma
- Cinsel işlevde değişiklik
Seyir: çoğu hastada düzelir
Bel fıtığına bağlı siyatik çoğu zaman zamanla düzelir. Hastaların çoğu günler ya da haftalar içinde rahatlar ve tipik olarak 3-4 ay içinde şikâyetleri geçer. Fıtıkların birçoğu zamanla küçülür veya emilir.
Siyatik ileride tekrarlayabilir. Ameliyat olsun ya da olmasın, ömür boyu yeniden fıtıklaşma olasılığı %20-25'e kadar çıkabilir. Yeni bir atakta da kauda equina sendromunun uyarı belirtileri aynı önemi taşır.
Tanı ve görüntüleme
Tanı öykü ve nörolojik muayeneyle konur. Görüntüleme her hastada gerekmez.
- 01
Öykü
Ağrının nasıl başladığı, bacağa yayılımı, uyuşma ve güçsüzlük ile idrar ve dışkı kontrolünde değişiklik olup olmadığı sorulur.
- 02
Nörolojik muayene
Topuk ve parmak ucunda yürüme, bacaktaki his ve kas gücü ile diz ve ayak bileği refleksleri değerlendirilir. Sırtüstü yatarken düz bacak kaldırıldığında dizin altına inen bacak ağrısının ortaya çıkması (düz bacak kaldırma testi), özellikle gençlerde sinir kökü basısı için güçlü bir işarettir.
- 03
Görüntüleme gerektiğinde
İngiltere'nin ulusal sağlık kılavuzlarını hazırlayan kurum NICE'a göre siyatikte rutin görüntüleme önerilmez; uzman değerlendirmesinde yalnızca sonucun tedaviyi değiştireceği durumlarda istenir. Şikâyetler düzelmiyorsa, cerrahi düşünülüyorsa veya acil uyarı belirtileri varsa MR çekilir; MR yapılamıyorsa BT veya BT miyelografi kullanılabilir.
Tedavi seçenekleri
Bel fıtığında tedavi çoğunlukla ameliyatsızdır. Ameliyat, ameliyatsız tedaviye rağmen düzelmeyen veya sinir işlevini tehdit eden durumlarda gündeme gelir.
-
Ameliyatsız tedavi
Aktif kalma ve egzersiz
Ağrı çok şiddetliyse 1-2 gün dinlenilebilir; ardından kontrollü olarak harekete dönülür. Mümkün olduğunca aktif kalmak, germe egzersizleri ve sıcak uygulama önerilir; uzun süre oturmaktan kaçınılır.
- Hangi durumlarda?
- Bel fıtığı ve siyatiğin çoğunda ilk basamak olarak.
- Bilinmesi gerekenler
- Uzun süre yatakta dinlenmek önerilmez.
-
Rehabilitasyon
Fizyoterapi
Egzersiz, elle uygulanan tedaviler (manuel terapi) ve bilgilendirmeyi içerir. NICE'a göre manuel terapi, egzersiz içeren bir programın parçası olarak düşünülmelidir.
- Hangi durumlarda?
- Şikâyetler birkaç hafta içinde azalmıyorsa veya tekrarlıyorsa.
- Bilinmesi gerekenler
- NICE; traksiyon, korse, TENS ve terapötik ultrason gibi yöntemleri bel ağrısı ve siyatik tedavisinde önermez.
-
Ameliyatsız tedavi
İlaçlar
Ağrıyı hafifletmek için ilaçlar kullanılabilir; ilaç seçimi hekim değerlendirmesiyle yapılır.
- Hangi durumlarda?
- Ağrının hareket etmeyi ve günlük işleri zorlaştırdığı dönemlerde.
- Bilinmesi gerekenler
- NICE kılavuzuna göre siyatikte gabapentinoidler, diğer sara ilaçları (antiepileptikler), ağızdan kortikosteroidler ve benzodiazepinler önerilmez; kronik siyatikte opioid önerilmez. NSAİİ'lerin siyatikteki faydası sınırlıdır ve zararları göz önünde bulundurulmalıdır. NHS'ye göre parasetamolün siyatikte fayda sağlaması olası değildir.
-
Enjeksiyon tedavisi
Epidural steroid enjeksiyonu
Sıkışan sinir kökünün çevresine lokal anestezik ve kortizon (kortikosteroid) verilir.
- Hangi durumlarda?
- NICE'a göre akut ve şiddetli siyatikte düşünülebilir. En az 6 hafta diğer tedavilere yanıt vermeyen bel fıtığında kısa süreli rahatlama sağladığına dair iyi kanıt vardır.
- Bilinmesi gerekenler
- Sağladığı rahatlama kısa sürelidir. Ameliyattan önceki 3 ay içinde yapılan enjeksiyon, ameliyat sonrası enfeksiyon riskini hafifçe artırabilir. Dar kanala bağlı, yürümekle artan bacak ağrısında NICE epidural enjeksiyon önermez.
-
Açık cerrahi
Mikrodiskektomi ve endoskopik diskektomi
Sinir köküne baskı yapan disk parçası küçük bir kesiden ve çoğunlukla mikroskop yardımıyla çıkarılır. Tek seviyeli fıtıkta en sık uygulanan ameliyat mikrodiskektomidir. Endoskopik diskektomi daha küçük bir kesiyle yapılır; uzun dönem sonuçlarının diğer yöntemlerle karşılaştırılması araştırılmaktadır. Birden fazla seviyede açık cerrahi gerekebilir.
- Hangi durumlarda?
- Ameliyatsız tedaviye rağmen ağrı ve işlev düzelmediyse ve görüntüleme bulguları şikâyetlerle uyumluysa; belirgin güçsüzlük, yürüme zorluğu veya mesane ve bağırsak kontrol kaybı varsa. NICE'a göre vücut kitle indeksi, sigara veya psikolojik sıkıntı cerrahi görüşe yönlendirmeyi etkilememelidir.
- Bilinmesi gerekenler
- Bacak ağrısı bel ağrısından daha fazla düzelir; genellikle önce ağrı, sonra kuvvet, en son his düzelir. Cerrahinin 9-12 aya kadar geciktirildiği hastalarda sonuçların daha az olumlu olduğu bildirilmiştir. Olası komplikasyonlar arasında sinir hasarı, enfeksiyon, sinirleri saran zarın (dura) yırtılması, kanama birikimi (hematom) ve fıtığın tekrarlaması vardır.
Sık sorulan sorular
Bel fıtığı kendiliğinden geçer mi?
Çoğu hastada evet. Şikâyetler genellikle günler ya da haftalar içinde azalır ve tipik olarak 3-4 ay içinde geçer; fıtıkların birçoğu zamanla küçülür veya emilir. Ancak belirgin güçsüzlük veya acil uyarı belirtileri varsa beklenmez, hemen değerlendirme gerekir.
Her bel fıtığında MR gerekir mi?
Hayır. NICE kılavuzu siyatikte rutin görüntüleme önermez. MR; şikâyetler düzelmiyorsa, ameliyat düşünülüyorsa veya uyarı belirtileri varsa istenir. Hiç şikâyeti olmayan birçok kişide de MR'da fıtık görülebilir.
Ameliyattan sonra fıtık tekrarlar mı?
Tekrarlayabilir. Ameliyat olsun ya da olmasın, ömür boyu yeniden fıtıklaşma olasılığı %20-25'e kadar çıkabilir.
Ameliyattan sonraki ilk haftalarda nelere dikkat edilir?
İlk haftalarda eğilme, ağır kaldırma ve gövdeyi burma hareketleri kısıtlanır; günde yaklaşık 30 dakikalık bir yürüyüş programı önerilebilir. Ayrıntılı plan, ameliyatı yapan ekip tarafından kişiye göre verilir.
İlgili konular
- Omurga · Hastalık / sorunBoyun ağrısı ve boyun fıtığıBoyun ağrısı çoğunlukla kas zorlanması, duruş bozukluğu veya yaşa bağlı aşınmayla ilişkilidir ve çoğu birkaç haftada geçer. Boyun fıtığı bir sinir köküne baskı yaparsa ağrı kola yayılır. El becerisinde azalma veya yürüme bozukluğu omurilik basısının işareti olabilir.
- Kalça · Hastalık / sorunKalça kireçlenmesiKalça kireçlenmesi (koksartroz), kalça eklemindeki kıkırdağın zamanla aşınmasıdır. Kasıkta ağrı, sabah sertliği ve hareket kısıtlılığı yapar. Tedavinin temeli egzersiz ve gerekiyorsa kilo yönetimidir; belirtiler günlük yaşamı belirgin kısıtladığında kalça protezi gündeme gelebilir.
İlgili yazılar
- Bel ağrısı ne zaman ciddiye alınmalı?Bel ağrısının çoğu birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer. Ancak idrar veya dışkı kontrolünde bozulma, genital bölgede uyuşma, iki bacakta güçsüzlük ya da ateş gibi bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Bu yazıda bel ağrısında hangi belirtilerin ciddiye alınması gerektiğini anlatıyoruz.
- Ameliyatsız ortopedik tedavi: hangi yöntemin kanıtı var?Egzersiz, kilo yönetimi, ilaçlar ve enjeksiyonlar ameliyatsız ortopedik tedavinin temel parçalarıdır; ancak her yöntemin kanıt düzeyi aynı değildir. Bu yazıda kılavuzların neyi önerdiğini, kortizon, hyaluronik asit ve PRP enjeksiyonları hakkında bilinenleri ve NICE'ın önermediği yöntemleri özetliyoruz.
- Ortopedik cerrahi tedavi ne zaman gündeme gelir?Ortopedik rahatsızlıkların çoğu ameliyatsız tedaviyle düzelir; ancak bazı durumlarda cerrahi gündeme gelir. Bu yazıda ameliyatın hangi durumlarda konuşulduğunu, artroskopi ile protezin (artroplasti) farkını ve ameliyat kararından önce doktorunuza sorabileceğiniz soruları anlatıyorum.
- Kas iskelet sistemi hastalıklarının teşhisinde görüntüleme yöntemleriOrtopedik muayenede en sık istenen tetkik röntgendir; gerektiğinde bilgisayarlı tomografi, MR veya ultrason eklenir. Bu yazıda bu yöntemlerin neyi gösterdiğini, sınırlarını, gebelikte nelere dikkat edildiğini ve her ağrıda neden görüntüleme gerekmediğini anlatıyorum.
Kaynaklar
- Herniated Disk in the Lower Back (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Sciatica (yeni sekmede açılır) (NHS)
- Slipped disc (yeni sekmede açılır) (NHS)
- Back pain (yeni sekmede açılır) (NHS)
- Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59) (yeni sekmede açılır) (NICE)
- Cauda Equina Syndrome (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
- Cauda Equina Syndrome (yeni sekmede açılır) (Cleveland Clinic)
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra birlikte karar verilir.
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Tıbbi içerik Op. Dr. Hakkı Yıldırım tarafından incelendi: 9 Kasım 2026. Son güncelleme: 17 Ekim 2026.
Bel fıtığı ve siyatik hakkında sorunuz mu var?
Güncel muayene günleri ve randevu bilgisi için lütfen telefonla ulaşın.