İçeriğe geç
Op. Dr. Hakkı YıldırımOrtopedi ve Travmatoloji (ana sayfa)

Tanı ve görüntüleme5 dakikalık okuma

Kas iskelet sistemi hastalıklarının teşhisinde görüntüleme yöntemleri

Ortopedik muayenede en sık istenen tetkik röntgendir; gerektiğinde bilgisayarlı tomografi, MR veya ultrason eklenir. Bu yazıda bu yöntemlerin neyi gösterdiğini, sınırlarını, gebelikte nelere dikkat edildiğini ve her ağrıda neden görüntüleme gerekmediğini anlatıyorum.

Yazar: Op. Dr. Hakkı Yıldırım

Bu sayfada · 7 başlık
Görüntüleme odasında MR cihazı (temsili görsel)
Temsili görsel, yapay zekâ ile üretilmiştir.

Ortopedik rahatsızlıkların teşhisinde farklı görüntüleme yöntemlerinden yararlanırız. Her yöntemin gösterdiği ve gösteremediği yapılar farklıdır. Bu yazıda sık kullanılan yöntemleri, avantajlarını ve sınırlarını anlatmaya çalışacağım.

Direkt grafi (röntgen)

Ortopedi doktoruna muayeneye geldiğinizde sizden en sık isteyeceği görüntüleme yöntemi düz röntgendir. Röntgen, kemik ve eklemlerin anatomik durumunun hızlıca değerlendirilmesini sağlar. Düz röntgen, üç boyutlu iskelet yapımızı iki boyuta indirgeyerek gösterir. Doktorunuz genellikle iki yönlü grafi ister: ön-arka ve yan grafiler. Bazen iç (internal) ve dış (eksternal) oblik filmler de istenebilir. Bu filmler yardımıyla incelenen kemik ve eklem bölgesi hızlı ve ayrıntılı biçimde değerlendirilebilir. Çekim genellikle yaklaşık 10 dakika sürer.

Röntgen kemikleri ve kırıkları iyi gösterir; ancak bağları, menisküsü, kıkırdağı ve omurgadaki diskleri göstermez. Bu yapılarla ilgili bir sorundan şüphelenildiğinde başka yöntemlere ihtiyaç duyulabilir.

Röntgen ve gebelik

Röntgen, X ışınlarıyla yapılan bir görüntüleme olduğu için az miktarda radyasyon içerir. Genellikle çok güvenli bir tetkiktir; ancak çok sayıda röntgen çekilmesi çok küçük de olsa bir kanser riski taşır. Bu nedenle röntgen gerçekten gerekli olduğunda istenir.

Gebeyseniz ya da gebelik ihtimaliniz varsa bunu çekimden önce mutlaka doktorunuza ve çekimi yapan ekibe bildirin; tetkikin gerekli olup olmadığı buna göre değerlendirilir. Gebeyseniz ve röntgen çektirecek bir yakınınıza eşlik ediyorsanız, çekim sırasında röntgen odasına girmemenizi öneririm.

Bilgisayarlı tomografi (BT)

BT, direkt röntgene göre daha az tercih edilir. Kemiğin kesitsel ve üç boyutlu ayrıntısını gösterir. Bu nedenle şu durumlarda kullanılabilir:

  • Röntgende net görülemeyen küçük kırık ve çatlakların ortaya konmasında
  • Bazı kırık türlerinde kırığın yapısının anlaşılmasında; cerrahi tedavi yapılacaksa ameliyatın planlanmasında
  • Küçük kemik yapıların incelenmesinde ve ağır yaralanmalarda

BT de X ışınlarıyla çalışır ve radyasyon içerir. Bu nedenle röntgen için yazdığım gebelik uyarıları BT için de geçerlidir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MR)

Röntgenden sonra sık başvurulan bir diğer görüntüleme yöntemi MR'dır. MR radyasyon içermez. Kemik yapıların yanında kasları, kıkırdakları, menisküsleri, tendonları ve bağları grinin, siyahın ve beyazın çok çeşitli tonlarıyla gösterir. Bağ yırtıkları, menisküs ve rotator manşet yırtıkları, bel fıtığı (disk hernisi), kemik dokusunun kanlanma bozukluğuna bağlı ölümü (osteonekroz) ve kemik tümörleri MR ile görülebilir. Son yıllarda hem cihazların hem de kullanılan yazılımların gelişmesi, MR'a neden bu kadar sık başvurulduğunu açıklıyor.

Çekimden önce bilmeniz gerekenler

  • Kalp pili, cerrahi klips gibi vücudunuzdaki metal parçaları çekimden önce mutlaka bildirin.
  • Bazı çekimlerde görüntüyü belirginleştirmek için damar yolundan kontrast madde verilebilir.
  • Kapalı alan korkusu (klostrofobi) varsa önceden söyleyin; size sakinleştirici önerilebilir.
  • Eklem protezindeki metal görüntüyü bozabilir; yeni yazılımlar bu etkiyi azaltır.
  • Çekim, incelenen bölgeye ve tekniğe göre genellikle 15 dakika ile 1 saat arasında sürer.

MR'ın dezavantajları

Bu kadar avantajı olan bu yöntemin dezavantajları da var:

  1. Sınırlı bir alanı görüntüler. MR genel tarama amacıyla kullanılmaz; yalnızca incelenen bölgeyi gösterir ve doktorunuza her zaman bütüncül bir bakış açısı kazandırmayabilir.
  2. Dar bir alanda uzun süre hareketsiz kalmak gerekir. Kapalı alan korkusu olanlar için bu durum oldukça rahatsız edici olabilir. Çekim sırasında hareket ederseniz görüntü kalitesi bozulur ve çekimin o kısmı tekrarlanır; bu da süreyi uzatır.
  3. Tek bir çekimden oluşmaz. MR, röntgen gibi tek sekansta çekilmez. T1, T2, STIR, yağ baskılamalı ve gerektiğinde kontrastlı sekanslar gibi farklı tekniklerle çekilir. Çekim radyoloji ekibince takip edilir ve gerekirse ek sekanslar alınır. Yine zaman kavramı devreye girer.
  4. Raporun çıkması zaman alır. Bunu aşağıda ayrıca anlatıyorum.
  5. Maliyetlidir. MR cihazları, donanımları ve yazılımları pahalıdır. Ama belki de asıl maliyet sizin zamanınızdır. Ortopedi doktorunuz ihtiyaç görmedikçe MR istemeyin. Gereksiz antibiyotik gibi, gereksiz tetkikin zararı da sonradan ortaya çıkabilir: MR'da ağrınızla ilgisi olmayan bulgular da görülebilir.

MR raporunu neden beklemelisiniz?

Önce randevu için birkaç gün beklediniz (yoğun bir merkeze başvurmadıysanız), sonra dar bir alanda, yüksek sesler eşliğinde görüntüleriniz alındı. Şimdi sıra, görüntülerin radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilip MR raporunun yazılmasında. Buraya kadar bile zor sabreden hastalarımız, MR çekilir çekilmez ortopedi doktorunun kapısını çalabiliyor ve görüntülerin sistemden hemen değerlendirilmesini istiyor.

Ortopedi uzmanı MR görüntülerini, özellikle kemik, kıkırdak ve menisküs gibi yapılar özelinde iyi değerlendirebilir. Ancak MR okumak ciddi bir iştir. Radyoloji uzmanı görüntülerinizin başında ciddi zaman harcayarak noktası noktasına ayrıntılı bir değerlendirme yapar ve raporunu yazar. Ortopedi uzmanının uzmanlık alanı ise radyoloji değildir. Poliklinikte, muayene arasında görüntülere hızlıca bakılması doğru değildir; yalnızca MR görüntüsüne bakarak teşhis koymak da doğru olmaz ve bu kısıtlı zamanda size ayrılacak süre yeterince nitelikli olmaz.

En doğrusu, bu kadar sabretmişken birkaç gün daha sabredip raporunuzu almanız ve doktorunuzdan kontrol randevusu almanızdır. Böylece doktorunuz sakin bir kafayla, yalnızca size odaklanarak ikinci bir muayene yapabilir. Evet, yanlış duymadınız: ikinci kez muayene. Belki üçüncü kez, belki daha fazla.

Ultrason ve diğer yöntemler

Ultrason (ultrasonografi) radyasyon içermez. Rotator manşet yırtığı, dizin arkasındaki Baker kisti, ganglion kisti ve damar içindeki pıhtının değerlendirilmesinde kullanılır; karpal tünel sendromunda sinir sıkışmasını göstermeye de yardımcı olabilir. Ultrasonun doğruluğu, tetkiki uygulayan kişinin deneyimine bağlıdır.

Kas iskelet sistemi rahatsızlıklarında seçilmiş durumlarda kontrastlı röntgen ve BT çekimleri, BT anjiyografi, Doppler ultrason ve sintigrafi ya da PET gibi nükleer tıp yöntemleri de kullanılabilir. Görüntülemenin yanında bazı kan, idrar veya eklem sıvısı tahlilleri de teşhise giden yolda yardımcı olur; örneğin kan testleri kireçlenmeyi romatoid artrit gibi diğer eklem hastalıklarından ayırmaya yardımcı olabilir.

MR'da görülen her bulgu ağrının nedeni değildir

Görüntüleme yöntemleri çok değerli bilgiler verir; ancak görüntüde bir değişiklik görülmesi her zaman ağrınızın nedeninin bulunduğu anlamına gelmez. Yaşla birlikte birçok yapıda değişiklik oluşur ve bunların önemli bir kısmı hiç belirti vermez:

  • 50 yaşına kadar insanların %95'e varan kısmında omurgada yaşa bağlı (dejeneratif) değişiklikler vardır.
  • Orta yaş ve üzerindeki kişilerin neredeyse yarısında, hiç belirti vermeyen disk aşınması ve sinir sıkışması bulguları görülür.
  • Dizde menisküs yırtıkları sıktır ve çoğu zaman tesadüfen saptanır.
  • Röntgende görülen omuz kireçlenmesi her zaman ağrıyı açıklamaz.
  • Disklerinde aşınma olan birçok kişinin hiç ağrısı yoktur.

Bu yüzden tedavi kararı yalnızca rapora göre değil, şikâyetleriniz ve muayene bulgularıyla birlikte verilir.

Her ağrıda görüntüleme gerekmez

Bazı durumlarda öykü ve muayene tanı için yeterlidir ve görüntüleme tedaviyi değiştirmez:

  • Kireçlenme: 45 yaş ve üzerinde, aktiviteyle artan eklem ağrısı olan ve sabah sertliği hiç olmayan ya da 30 dakikayı geçmeyen kişilerde tanı genellikle görüntülemesiz, muayeneyle konur. Yakın zamanda geçirilmiş bir yaralanma, uzun süren sabah sertliği, hızlı kötüleşme, sıcak ve şiş eklem ya da enfeksiyon veya tümör şüphesi gibi farklı özellikler varsa görüntüleme gündeme gelir. Ayrıntılar için diz kireçlenmesi sayfasına bakabilirsiniz.
  • Bel ağrısı: Bacağa yayılan ağrı (siyatik) olsun ya da olmasın, bel ağrısında rutin görüntüleme önerilmez; görüntüleme, sonucu tedaviyi değiştirecekse istenir. Bel fıtığı ve siyatik sayfasında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
  • Boyun ağrısı: Öykü ve muayene çoğu zaman yeterlidir. Ciddi bir yaralanma şüphesi veya düzelmeyen şiddetli ağrı yoksa görüntüleme genellikle gerekmez.

Teşhisin temeli: ortopedik muayene

Bu yazıda ortopedik rahatsızlıkların teşhis yöntemlerinden bahsettim; muayeneyi ise bilerek sona bıraktım, çünkü teşhisin temeli ortopedik muayenedir. Muayene, hasta kapıdan girer girmez doktorun gözlemiyle başlar; diğer yöntemler ondan sonra gelir. MR raporunuz çıktıktan sonra kontrole gittiğinizde doktorunuz sizi yeniden muayene eder. Şikâyetlerinizin şekli, ağrının şiddeti, hatta psikolojik durumunuz bile muayenenin bir parçasıdır.

Sık sorulan sorular

MR çekimi radyasyon içerir mi?

Hayır, MR radyasyon içermez. Röntgen ve BT ise X ışınlarıyla çalışır ve az miktarda radyasyon içerir. Gebelik veya gebelik ihtimali varsa bunu röntgen ya da BT çekiminden önce mutlaka bildirin.

Vücudumda metal varsa MR çektirebilir miyim?

Kalp pili veya cerrahi klips gibi vücudunuzdaki metal parçaları çekimden önce mutlaka bildirin; çekim bu bilgiye göre planlanır. Eklem protezindeki metal görüntüyü bozabilir, ancak yeni yazılımlar bu etkiyi azaltır.

MR raporumda bir bulgu var; ağrımın nedeni bu mu?

Her zaman değil. Menisküs yırtıkları ve omurgadaki yaşa bağlı değişiklikler gibi birçok bulgu hiç belirti vermeyen kişilerde de görülür. Bulgunun ağrınızla ilişkisi, şikâyetleriniz ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

İlgili tedavi sayfaları

Kaynaklar

21 kaynağı göster
  1. X-rays, CT Scans, and MRI Scans (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  2. X-ray (yeni sekmede açılır) (NHS)
  3. MRI scan (yeni sekmede açılır) (NHS)
  4. Meniscus Tears (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  5. Anterior Cruciate Ligament (ACL) Injuries (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  6. Articular Cartilage Restoration (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  7. Low Back Pain (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  8. Hip Fractures (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  9. Distal Radius Fractures (Broken Wrist) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  10. Rotator Cuff Tears (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  11. Ganglion Cyst of the Wrist and Hand (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  12. Carpal Tunnel Syndrome (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  13. Arthritis of the Knee (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  14. Lumbar Spinal Stenosis (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  15. Cervical Radiculopathy (Pinched Nerve) (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  16. Arthroscopic surgery for degenerative knee arthritis and meniscal tears: a clinical practice guideline (BMJ 2017;357:j1982) (yeni sekmede açılır) (BMJ (PMC kopyası))
  17. Arthritis of the Shoulder (yeni sekmede açılır) (AAOS OrthoInfo)
  18. Degenerative Disk Disease (yeni sekmede açılır) (Cleveland Clinic)
  19. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management (NG226) (yeni sekmede açılır) (NICE)
  20. Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59) (yeni sekmede açılır) (NICE)
  21. Neck Pain (yeni sekmede açılır) (Cleveland Clinic)

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene ve kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, muayene ve gerekli tetkiklerden sonra birlikte karar verilir.

Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026.

İlgili yazılar

Muayene ve randevu

Güncel muayene günleri ve randevu bilgisi için lütfen telefonla ulaşın.